Fiber lazer kesim makinelerinde kesim kalitesini belirleyen en temel fiziksel ayar, lazer ışınının nozülün tam merkezinden geçmesini sağlamaktır. Işık merkez ayarı (Nozzle Centering) doğru yapılmadığında, dünyanın en iyi kesim parametrelerini bile kullansanız kusursuz bir kesim elde etmeniz imkansızdır. Operatörlerin sahada en sık yaptığı hataların başında, nozül merkezleme yapmadan doğrudan güç ve hız ayarlarıyla oynamak gelir.
Nozül, lazer ışınının çevresinden yardımcı gazın koaksiyel (eş eksenli) olarak geçtiği son proses elemanıdır. Nozülün ekseninin lazer ışınıyla merkezlenmesi çok önemlidir; merkezleme bozuksa gaz jetinin bir tarafı daha baskın hale gelebilir ve kesim kalitesi yön bağımlı olarak değişebilir.
1. Merkezlemenin Bozuk Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Eğer makinenizin merkez ayarı kaçmışsa, kesim yüzeyi size bir proses raporu gibi net sinyaller verir:
- Yöne Bağımlı Çapaklanma: Parçanın sağ tarafı cam gibi kesilirken, sol tarafında veya alt kısmında kalın, sert bir çapak (cüruf) oluşuyorsa, bu durum gaz akışının bir yöne daha fazla vurduğunu gösterir. Alt tarafta çapak bir yönde daha fazlaysa merkezleme özellikle incelenmelidir.
- Eğik Kesim Çizgileri: Kalın sac kesimlerinde kesim çizgileri bir tarafta dik, diğer tarafta yatıksa ışın nozüle sürtünüyor veya gaz akışı bozuluyor demektir.
- Sık Nozül ve Lens Kirlenmesi: Işın nozülün iç çeperine çarpıyorsa, bakır nozül anında ısınır, erir ve oluşan türbülans eriyik metalin koruyucu cama (cover glass) doğru sıçramasına neden olur.
2. Işık Merkez Ayarı (Bant Testi) İçin Hazırlık
Merkezleme işlemi genellikle “Şeffaf Bant Testi (Tape Test)” yöntemiyle yapılır. İşleme başlamadan önce aşağıdaki adımları uygulayın:
- Makinenizin lazer gücünü (Burst Power / Dot Power) yazılım üzerinden %10 ila %20 gibi çok düşük bir seviyeye indirin. Süre olarak 10-50 milisaniye (ms) aralığında bir “lazer patlatma” (Burst) ayarı seçin. Yüksek güç kullanmak bandı tamamen yakar ve deliği görmenizi engeller.
- Kafanın ucundaki nozülü sökün ve içinin temiz, ağzının kusursuz yuvarlaklıkta olduğundan emin olun. Gerekirse yeni bir nozül takın. (1.5 mm veya 2.0 mm Single nozül test için idealdir).
- Odak (Focus) değerini “0” konumuna getirin.
3. Adım Adım Merkezleme İşlemi (Nozzle Centering)
Adım 1: Bandı Yapıştırma ve İz Alma
Temiz bir şeffaf koli bandını (veya maskeleme bandını) gerdirerek nozülün tam ucuna, hava boşluğu kalmayacak şekilde yapıştırın. Parmağınızla veya bir alyan anahtarın ucuyla bandı nozül ağzına hafifçe bastırarak, nozül deliğinin tam yuvarlak izinin bandın üzerinde çıkmasını sağlayın.
Adım 2: Lazer Atışı (Dot Test)
Lazer kafası güvenli bir yükseklikteyken (saca çarpmayacağından emin olduktan sonra), kontrol panelinden “Burst” (Lazer Atışı) butonuna bir kez basın. Kırmızı kılavuz ışığın (Red Pointer) değil, gerçek lazer ışınının bandı deldiğinden emin olun. (Kırmızı ışık her zaman lazerle %100 aynı merkezde olmayabilir, bu nedenle baz alınan referans daima bandı delen gerçek ışındır).
Adım 3: Bandı Okuma ve Yön Tayini
Bandı yavaşça nozülden sökün ve ışığa doğru tutun. Bandın üzerindeki nozül dairesi (büyük yuvarlak) ile lazerin deldiği noktanın (küçük delik) birbirine göre konumuna bakın.
- Eğer küçük delik, büyük halkanın tam merkezindeyse: Ayarınız kusursuzdur.
- Eğer küçük delik sağa, sola, yukarı veya aşağı kaymışsa: Kesim kafası üzerindeki merkezleme vidalarını kullanarak ayar yapmanız gerekir.
Adım 4: X ve Y Vidaları ile Ayar Yapmak
Raytools, BOCI, Precitec veya WSX fark etmeksizin tüm fiber lazer kesim kafalarının alt kısmında (genellikle nozül bloğunun hemen üstünde) iki adet alyan vidası bulunur. Bu vidalar X ve Y eksenlerinde optik modülü hareket ettirir.
Mühendislik İpucu: Ayar vidaları çok hassastır. Çeyrek veya yarım turluk çevirmeler yapmak yerine, alyan anahtarını sadece saatin yelkovanının 5 dakika ilerlemesi kadar (1/12 tur) çok ufak hareketlerle çevirin. Eğer lazer deliği sağda çıkmışsa, ilgili vidayı sıkarak veya gevşeterek ışını sola doğru itmeniz gerekir. Bu mekanik hareketin yönü kafa markasına göre değişir, bu yüzden ilk atışta yön tepkisini test edin.
4. Sonuç ve Optimizasyon Süreci
Vidalardan ayar yaptıktan sonra yeni bir bant yapıştırın, tekrar iz alın ve tekrar atış yapın. Işın tam merkeze oturana kadar bu işlemi 3-4 kez tekrarlayın.
Işık merkez ayarını kusursuz şekilde yaptıktan sonra, kesim parametrelerinizi test edebilirsiniz. “Makine kesiyor, demek ki her şey doğru” düşüncesiyle kesim yüzeyini ve ölçü doğruluğunu kontrol etmemek sık yapılan bir hatadır. Unutmayın; mükemmel parametreler ancak mükemmel bir mekanik ve optik merkezleme (alignment) üzerine inşa edilebilir.